سیبیتا

 بیراهه‌ها به لاغری ختم نمی‌شود

چنانچه بدن کالری بیشتری نسبت به انرژی مصرف شده دریافت کند، تعادل مثبت انرژی ایجاد می شود.به عبارت دیگر علت چاقی نبود تعادل میان دریافت انرژی و دفع انرژی از بدن است.دو عامل مهم چاقی جذب و ذخیره بیش از حد چربی غذایی و انرژی و از طرف دیگر کمی فعالیت یا عدم فعالیت به اندازه کافی است.
پژوهش ها رابطه مثبت میان چربی غذایی و چاقی را تأیید می کنند.مقایسه ای که در چربی و پروتئین و کربوهیدرات شده نشان می دهد، در هر گرم چربی کالری بیشتری نسبت به پروتئین و کربوهیدرات ها وجود دارد و از طرفی مقدار سیری مشابه با پروتئین و کربوهیدرات ها را ایجاد نمی کند.
علت این که با پروتئین و کربوهیدرات زودتر سیر می شویم این است که سیستم بدن نسبت به پروتئین و کربوهیدرات به سرعت واکنش نشان می دهد، در حالی که نسبت به چربی کند تر واکنش نشان می دهد، یعنی زمانی ما احساس سیری می کنیم که غذای چرب را بیش از اندازه مورد نیاز بدن مصرف کرده باشیم.
چاقی در افراد به صورت تدریجی و خزنده پیش می رود یعنی با بالارفتن سن چاقی واضافه وزن هم بیشتر می شود و چون آرام ارام پیش می رود دیرتر توجه فرد را به این موضوع جلب می کند.علت اصلی چاقی تدریجی معمولاً افزایش مصرف کالری غذایی بویژه کالری حاصل از چربی و از طرف دیگر کاهش میزان فعالیت بدنی و یا ترکیبی از این دو است.
تحقیقات نشان داده مصرف ۲۰۰ کیلوکالری، انرژی بیشتر از مقدار مورد نیاز طبیعی در هر روز موجب افزایش تقریباً ۹ کیلوگرم وزن بدن در پایان یک سال خواهد شد.بررسی ها نشان می دهد چاقی موجب بروز انواع بیماری ها می شود و افزایش خطر بروز بیماری قلبی رابطه قوی با چاقی دارد و سبب ایجاد امراض گوناگونی می شود که نیاز به مداوا و درمان دارد و در مان هر بیماری هم عوارض جانبی به دنبال دارد.
سازمان بهداشت جهانی اعلام کرده کسی که روی ترازو ۱۰ درصد اضافه وزن نشان می دهد نسبت به کسی که روی ترازو ۱۰ درصد کمتر از وزن معمولی خود نشان می دهد بیشتر در معرض خطر و بیماری است.
در سال ۱۹۷۷چاقی در جهان به صورت یک اپیدمی خطرناک بشر اعلام شد و به مردم جهان هشدار داده شد که سلامتی انسان ها با خطر بزرگی مواجه است.غیر از مشکلات پزشکی که چاقی روی جسم برجای می گذارد، اثر روانی و اجتماعی چاقی نیز قابل توجه است یعنی فرد چاق با کاهش آمادگی جسمانی در اجرای حرکات ورزشی روبرو می شود و به همین دلیل در فعالیت های جسمانی شرکت نمی کند و از گروه های ورزشی کناره می گیرد.افراد چاق معمولاً دنبال راه های سریع و راحت برای کاهش وزن هستند که علاوه بر هزینه های زیادی که بر بودجه خانواده تحمیل می شود عوارض جانبی بیماریهای مختلف را هم در آینده به ارمغان می آورد.
● کاهش وزن با رژیم های غلط و راه های نادرست
کاهش وزن و رسیدن به وزن مطلوب آثار مفیدی را روی بدن و سلامت افراد دارد و بسیاری از بیماری ها و مشکلات احتمالی را کاهش می دهد و حتی از آنها جلوگیری می کند.اما افراد امروزه به دلایل دیگر قصد کاهش وزن را دارند که متداول ترین علت تناسب اندام و برخورداری از جذابیت بخصوص میان زنان است.بعضی افراد برای رسیدن به وزن مطلوب خود روش های نامعقولی را به کار می برند که اختلال های خطرناک و جدی پزشکی و حتی مرگ را به دنبال دارد.بعضی از این روش ها ، استفاده از داروها، رژیم های کم کالری همراه با گرسنگی دراز مدت است که موجب اختلال در تغذیه افراد و ایجاد کم آبی می شود.
● علل ایجاد کم آبی
در این روش فرد به علت قرار گرفتن در معرض حرارت «مثل سونا» و یا استفاده از داروهای مدر و مسهل مقدار زیادی از آب بدن را از دست می دهد و موجب اتلاف پتاسیم و به هم خوردن تعادل الکترولیت های بدن می شود، با توجه به این که دو سوم وزن بدن را آب تشکیل می دهد، نوسان های میزان آب بدن روی وزن تأثیر می گذارد.زمانی که بدن بیش از حد آب از دست می دهد در معرض خطراتی چون اختلال درعملکرد اعصاب و قلب و نارسایی شدید کلیه ها و در موارد شدید مرگ را به دنبال دارد.
● دارو های کاهش دهنده وزن
در افرادی که خیلی چاق هستند و شاید گاهی به عنوان آخرین راه حل برای این افراد با تجویز و نظر پزشک از دارو استفاده می کنند.عملکرد این داروها به این شکل است که با افزایش ترشح هورمون نور آدرنالین و سروتونین موجب کاهش اشتها می شوند.اگر چه این داروها ممکن است مؤثر باشند، ولی اگر شیوه زندگی فرد تغییر نکند با قطع دارو، وزن از دست رفته دوباره باز خواهد گشت.اداره دارو و غذا «FDA» توصیه می کند داروهای کنترل وزن باید کوتاه مدت مصرف شوند و از سوی دیگر یک برنامه آموزشی با تأکید بر رژیم غذایی صحیح و ورزش و اصلاح رفتار باید به افراد ارائه شود.عوارض جانبی داروها در طولانی مدت عبارتند از: «رعشه، اختلال روانی، آریتمی قلبی، اعتیاد و …»
● رژیم های غذایی بسیار کم کالری
شامل رژیم های کمتر از ۸۰۰ کیلوکالری در روز است به این نوع رژیم ها، گرسنگی تعدیل شده نیز می گویند.این رژیم ها اغلب برای بیماران بستری در بیمارستان به کار می رود و اگر با نظارت پزشک مناسب انجام شود، معمولاً کم خطر است و در کاهش سریع وزن بیماران بسیار چاق مؤثر است.البته رژیم های کم کالری در کاهش وزن در کوتاه مدت مؤثر است ولی در نگهداری وزن کاهش یافته در طولانی مدت رضایت بخش نیست و نسبت به رژیم های دیگر مزیت قابل توجهی ندارد، عوارضی که ممکن است با این رژیم پدید آید عبارتند از «خستگی، ضعف، سردرد، تهوع، یبوست، کاهش حجم خون و …»
● چرخش وزن
سندرم رژیم مزمن یا سندرم یویو که چرخه معیوبی از کاهش و افزایش وزن پی درپی است.در این رژیم فرد در یک دوره رژیم های بسیار کم کالری می گیرد و ناگهان شروع به خوردن باکالری بالا می کند و فرد از رسیدن به وزن مطلوب و هدف خود باز می ماند.همچنین رژیم های کم کالری منجر به کاهش اثر گرمازایی غذا می شود.
یعنی بعد از مدتی بدن تصور می کند در شرایط قحطی قرار گرفته و به طور خودکار برای جلوگیری از هدر رفتن انرژی و ذخیره مواد غذایی سوخت و ساز بدن پائین می آید و به این طریق از ذخایر انرژی بدن محافظت می شود.زمانی که فرد به کاهش وزن مطلوب رسید و شروع به غذا خوردن به میزان متعادل و طبیعی کرد این سازوکار محافظت کننده تغییر نمی کند و برای مدتی به شکل سابق خود عمل می کند و همچنان سوخت وساز بدن را پائین نگه می دارد.
در نتیجه با این که فرد ممکن است به اندازه طبیعی غذا بخورد ولی وزن بیشتری را نسبت به قبل اضافه می کند.به این پروسه معیوب چرخش وزن می گویند.
مطالعات نشان داده چرخش وزن منجر به افزایش مقدار چربی بدن در همان وزن قبلی خواهد شد، یعنی اگر فردی هنگام شروع رژیم ۸۰ کیلوگرم وزن و دارای ۲۰ درصد چربی بوده بعد از چندین بار کم و زیاد شدن وزن سرانجام به همان وزن اولیه ۸۰ کیلوگرم می رسد ولی در این زمان ۳۰ درصد وزن بدنش چربی خواهد بود.تحقیقات ثابت کرده چرخش وزن در زنان آنها را بیشتر مستعد ذخیره چربی شکمی خواهد کرد.موضوع چرخش وزن و تأثیر آن بر سلامتی همچنان به صورت یک موضوع بحث انگیز مطرح است.آثار آن بر سلامتی و متابولیسم بدن به تحقیقات بیشتری نیاز دارد.
شهلا آل علی

منبع: روزنامه ایران